De bessen zijn op, de insecten zijn verdwenen en de nachten worden kouder. Voor de vogels in je tuin is dit het moment waarop het echt lastig wordt om voedsel te vinden. Een beetje hulp van jouw kant maakt dan meteen verschil, en je hoeft er geen grote tuinverbouwing voor te doen. Met het juiste voer op de juiste plek trek je binnen een paar dagen merels, koolmezen en roodborstjes naar je terras.
Waarom vogels nu hulp nodig hebben
Zodra de temperatuur daalt, verbranden vogels veel meer energie om warm te blijven. Vogelbescherming Nederland liet in 2022 aan BNNVARA's Kassa weten dat kleine tuinvogels op een koude nacht tot 10 procent van hun lichaamsgewicht kunnen verliezen. Dat is een enorm verlies voor een dier dat vaak niet meer dan twintig gram weegt. Overdag moeten ze dat gewicht weer terugvinden, en in een kale tuin zonder bessen of insecten is dat bijna onmogelijk.
Voeren hoeft niet alleen bij vorst of sneeuw. Op de eigen website van Vogelbescherming staat het simpel: "In de herfst en winter zijn vooral zaden en vet geschikt." Dat is dus al vanaf nu relevant, niet pas wanneer het gaat vriezen.
Welk voer je nu het beste neerlegt
Niet elke vogel heeft dezelfde voorkeur, en daar kun je op inspelen. Uit de tips die Vogelbescherming in 2022 aan Kassa gaf, komt een duidelijk beeld naar voren:
- Huismondje: een zaadmix met zonnebloempitten, broodkruimels en een vetbol
- Koolmees: ongebrande, ongezouten pinda's in een silo, beukennootjes en vetbollen
- Pimpelmees: dezelfde voorkeuren als de koolmees, aangevuld met gedroogde meelwormen en speciale vogelpindakaas, want gewone pindakaas voor menselijke consumptie is te zout
- Merel: stukjes appel of peer en rozijnen, op de grond bij een haag of struik
- Roodborstje: gedroogde meelwormen en een zaadmix
- Houtduif en Turkse tortel: beukennootjes, maïs of een zaadmix, uitgestrooid op de grond in plaats van op een voederplank
- Ekster en kauw: allebei weinig kieskeurig, en ze eten vrijwel alles uit dit rijtje mee
Variatie werkt het best. Zet voer op meerdere plekken neer, zowel op een tafel of plank als in een hangende voederaar en op de grond. Zo lok je meer soorten tegelijk, omdat niet elke vogel zich op dezelfde hoogte voert. Heb je een beetje bouwlust, dan kun je voor de mezen ook zelf een voedersilo maken, met instructies die radioprogramma Vroege Vogels daarvoor deelt.
Deze fouten kosten vogels juist energie
Een paar simpele missers maken al het goede voer ongedaan. Vogelbescherming is daar duidelijk over: "Voer niet te veel tegelijk en maak voer- en waterplaatsen regelmatig schoon om verspreiding van ziektes te voorkomen." Te veel voer tegelijk trekt namelijk ook muizen en ratten aan, en een vuile voederplek verspreidt juist ziektes onder de vogels die je probeert te helpen.
Ook de manier waarop je vetbollen aanbiedt, maakt verschil. Hang ze nooit in het plastic netje waarin ze verkocht worden: vogels kunnen met hun pootjes verstrikt raken. Knip een vetbol in twee stukken zodat hij niet wegrolt, en gebruik een voederhuisje, vetbolhouder of voederplank in plaats van het netje zelf.
Geen tuin? Een balkon of een webcam kan ook
Woon je in een appartement zonder tuin, dan kan een klein voederhuisje aan het balkonhek al genoeg zijn om bezoek te krijgen. Heb je zelfs dat niet, dan biedt Vogelbescherming op haar site een live webcam van een voedertafel aan, zodat je toch kunt meekijken met wat er die dag allemaal langskomt. Niet hetzelfde als je eigen tuin, maar een leuke manier om te zien welke soorten er in deze tijd van het jaar actief zijn.
Een beetje rommeligheid helpt net zo hard als voer
Voer alleen is niet de hele oplossing. Wat er al in je tuin staat, telt minstens zo veel. Haal je nu alle verwelkte stengels en zaaddozen weg, dan verdwijnt daarmee ook een natuurlijke voedselbron. Wil je weten waarom tuinexperts dat najaar juist afraden? Lees ook ons artikel over een bewust rommelige tuin in de herfst, waarin we uitleggen hoe dat zowel vogels als insecten helpt overwinteren.
Ook de keuze van je planten speelt mee. Inheemse struiken zoals vlier, meidoorn en lijsterbes dragen bessen waar vogels van nature op foerageren, terwijl veel geïmporteerde sierplanten daar niets voor ze te bieden hebben. In dit artikel lees je waarom steeds meer tuinbezitters hierom overstappen op inheemse beplanting. Heb je dit najaar nog kuipplanten naar binnen gehaald, zoals we beschreven in ons artikel over kuipplanten en de eerste vorst, dan houd je bovendien meer bewerkte grond over waar je gerust wat besdragend groen bij kunt planten.
Dit is het beste moment om te beginnen
Wacht niet tot de eerste vorstnacht. Zet nu al een paar vetbollen en een zaadmix neer, verspreid over verschillende plekken in de tuin, en laat die verwelkte border nog even staan. Binnen een paar dagen zie je het verschil: meer bedrijvigheid, meer soorten, en een tuin die er 's winters ineens levendig uitziet in plaats van kaal. Dat is winst voor de vogels, en voor iedereen die vanuit de woonkamer graag naar buiten kijkt.